Yada Bitişik Yazılır Mı? İşte Burada Cevap Arayan O Sorunun Esprili Yanıtı
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım, arkadaşlarım arasında sürekli espri yapan ama her şeye aşırı fazla kafa yoran biri olarak, “Yada bitişik yazılır mı?” gibi gündelik, bir o kadar da felsefi bir soruya takıldım. Bugün size bu konuda düşündüklerimi mizahi bir dille anlatacağım. Belki bu yazı sayesinde hem eğleniriz hem de “Yada bitişik yazılır mı?” sorusunun cevabını buluruz.
Hadi, derin bir nefes alıp, bu kelime karmaşasına doğru hep birlikte dalalım.
Yada mı Yani? Yada mı? O Hangi Yada?
Evet, evet, “Yada” dediğimizde ne demek istediğimizi hepimiz biliyoruz. Yani “ya da” mı, yoksa “yada” mı yazılır? Bir tarafta okuryazarlık savaşçılarının sert bakışları, diğer tarafta kelimeyle ilişkinin karmaşık yapısı. Her şey nasıl böyle karmaşıklaştı, anlamıyorum.
Bir gün kütüphanede kitap karıştırıyordum. Kitap, Türkçe dil bilgisi üzerine yazılmıştı. Sağ taraftaki kitapçıktaki başlık şuydu: “Yada mı, ya da mı?” Ah, işte bu kadar! Her şey başladı. Gerçekten, bir ‘yada’ mı var? Her şeyin sorusu bu!
Benim gibi her şeyin derinine inen, doğruyu ve yanlışı düşünmekten kafayı yemek üzere olan birinin şüphesiz aklına takılacak bir soru bu. Arkadaşlarımın her seferinde, “Abi, cidden bu kadar mı takıldın?” demesi de cabası.
Ama gelin görün ki, o cümleye karşı koyamıyorsunuz. Düşünmeye başlıyorsunuz. Yani nedir bu “yada” olayının iç yüzü? İşte o soruyu başkalarına sormaya karar verdim.
Arkadaşla Sohbet: ‘Yada mı Ya da mı?’
Geçen gün kahvede arkadaşım Baran’la oturuyorduk, bir şekilde konu kelimelere geldi.
Ben: “Baran, sana bir şey soracağım. ‘Yada bitişik yazılır mı?’ diye bir şey var ya, ne diyorsun?”
Baran: “Haa, o. Yok be, ‘ya da’ olacak. Ne işin var bununla?”
Ben: “Ama Baran, işin aslı bu kadar basit değil. ‘Yada’ ile ‘ya da’ arasındaki ince çizgi nedir? Bunu çözmeden rahat edemem!”
Baran (gülerek): “Ya bırak, ya da… ne fark eder ki?”
Ben (içimden): “Evet, iç sesim bana da böyle söylüyor aslında… Bunu düşünmek mi lazım? Neredeyse ‘yok’ diyordum ama durdum! Bunu çözmeden rahat edemem!”
Özetle, bazen basit gibi görünen şeyler, hayatı dondurup derin bir şekilde sorgulamama neden olabiliyor. “Ya da” ya da “yada” arasındaki farkı çözmek, bence bizim neslimizin yaşadığı en büyük entelektüel mücadelelerden biri.
Dilbilgisi Kuralları ve Canlı Performanslar
Dilbilgisi kuralları her zaman büyüleyici olmuştur. Evet, şu an biraz alaycı oluyorum ama kimse mükemmel değil, değil mi? Zaten tüm bu kurallar her zaman doğru yazmamız için değil; asıl amaç anlamayı kolaylaştırmak ve iletişimi sağlıklı kılmak. Öyle değil mi?
İşte burada “ya da” ve “yada” meselesine de bir göz atalım. “Ya da”, Türkçede iki şey arasında tercih yaparken kullandığımız bağlaçtır. Yani, bir şeyin yerine başka bir şeyin gelebileceğini belirtmek için kullanılır. Örneğin:
Dışarı çıkalım, ya da evde kalalım.
Çalış, ya da tüm gün boş boş otur.
Burada “ya da” bitişik yazılmaz, her kelime ayrı yazılır. “Ya” ve “da” birbirinden bağımsız iki kelimedir, işte bu yüzden bu yazım tarzı doğru olandır.
Peki ya “yada”? Evet, bu kafa karıştıran bir şekil. “Yada” dediğimizde bir anlam bozukluğu yaşanır çünkü Türkçede böyle bir kelime yok. “Yada” demekle “ya da”yı bitişik yazmak, dilin kurallarıyla çelişir. Bu yüzden doğru yazım şekli her zaman “ya da”dır.
Peki Ama Neden?
Sizin de dikkatinizi çekmiştir, bazen dilin kuralları kafa karıştırıcı olabiliyor. Şu cümleyi düşünün:
Yada bitişik yazılır mı?
Neden, neden “yada” bitişik yazılıyor diye soruyoruz? Burada o kadar çok “bitişik” ve “ayrı” düşüncesi içinde kayboluyoruz ki, sonrasını zor toparlıyoruz.
Oysa her şey oldukça basit! Burada da önerim şu: “Ya da”yı aklınızda bir yerde “ayrı tutun,” çünkü her şey çok daha net olacak.
Sonuçta Ne Öğrendik?
Evet, evet, işin sonunda “Yada bitişik yazılır mı?” sorusunun cevabına gelirken, tüm bu kelime çarpıtmalardan biraz esprili, biraz da kafa karıştırıcı bir süreç geçirdik. Sonuçta, “ya da” ayrı yazılır. “Yada” yok!
Günümüz Türkçesinde yazım kuralları da bizim gibi karmaşık. Bir an bu tür şeylerle o kadar takılıp kalıyoruz ki, aslında dilin güzel yanı, düşündürürken güldürebilmesinde yatıyor.
Açıkçası, belki de buna takılmak yerine “ya da” ile yaşadığımız o anları güzelce değerlendirmeliyiz. Bu yüzden bir dahaki sefere, “Ya da”yı kullanırken kendinizi sorgulamadan, içinizden gelerek yazın. Bunu derken de, “Yada”nın bittiğini kabul edin!