Bugün sizlerle “Teşekkür edene Estağfirullah denir mi” konusunda işinize yarayabilecek bilgileri paylaşacağız.
Teşekkür edene Estağfirullah denir mi? Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal ilişkiler üzerinden bir değerlendirme
Günlük hayatımızda bazı kelimeler, sadece birer ifade olmaktan çıkar ve içinde yaşadığımız kültürün değerlerini, ilişki biçimlerini ve toplumsal alışkanlıklarını taşır. “Teşekkür edene Estağfirullah denir mi?” sorusu da ilk bakışta basit bir dil kullanımı meselesi gibi görünse de aslında nezaket anlayışımız, alçakgönüllülük algımız, toplumsal rollerimiz ve hatta güç ilişkilerimizle bağlantılı bir konudur.
İstanbul’da yaşayan 29 yaşında biri olarak, sivil toplum alanında çalışırken insanların birbirleriyle kurduğu küçük iletişim biçimlerinin ne kadar önemli olduğunu sık sık gözlemliyorum. Metroda yaşlı bir yolcuya yer veren genç bir kişinin “teşekkür ederim” cümlesine karşılık aldığı “Estağfirullah” cevabı, bir iş toplantısında kadın bir çalışanın emeğine teşekkür edildiğinde verdiği mahcup tepki ya da sokakta bir yabancının küçük bir yardımdan sonra duyduğu memnuniyet… Bunların her biri, aslında toplum olarak teşekkür etmeyi ve teşekkür karşısında nasıl durduğumuzu gösteriyor.
“Teşekkür edene Estağfirullah denir mi?” Dilin arkasındaki kültürel anlam
Türkçede “Estağfirullah” kelimesi dini kökenli bir ifade olsa da günlük hayatta çoğu zaman farklı anlamlarda kullanılır. Bir kişi kendisine teşekkür edildiğinde “Estağfirullah” diyerek yaptığı şeyi büyütmediğini, karşısındaki kişiden bir beklentisi olmadığını ya da yardım etmenin doğal olduğunu ifade etmek isteyebilir.
Örneğin toplu taşımada birinin ağır çantasını kaldırmasına yardım eden bir kişiye karşılık olarak “Teşekkür ederim” denildiğinde “Estağfirullah, ne demek” cevabı oldukça yaygındır. Buradaki amaç teşekkür eden kişiyi susturmak değil, yapılan iyiliği bir karşılık beklenen davranış olmaktan çıkarmaktır.
Ancak bu ifade her zaman aynı şekilde algılanmaz. Bazı insanlar için “Estağfirullah” samimi bir nezaket göstergesiyken bazıları için teşekkürün değerini azaltan, kişinin kendi emeğini görünmez hale getiren bir cevap olabilir. Bu noktada kelimenin kendisinden çok, hangi bağlamda ve hangi duyguyla söylendiği önem kazanır.
Teşekkür kültürü ve toplumsal cinsiyet rolleri
Toplumsal cinsiyet açısından baktığımızda teşekkür etme ve teşekkür alma biçimlerimizin de belirli kalıplardan etkilendiğini görebiliriz. Özellikle kadınların toplumsal hayatta kendilerine sunulan emeği, zamanı ve başarıyı küçümsemeye daha fazla yönlendirildiği durumlarla karşılaşabiliyoruz.
Çalışma hayatında bunun birçok örneği var. Bir kadın çalışan önemli bir projeyi başarıyla tamamladığında kendisine “Eline sağlık, çok güzel bir iş çıkardın” denildiğinde bazen hemen “Estağfirullah, herkesin katkısı vardı” şeklinde cevap verebiliyor. Elbette ekip çalışmasını vurgulamak değerlidir ancak sürekli olarak kendi emeğini geri plana atmak, zaman içinde görünmez bir emeğe dönüşebilir.
Benzer durum erkekler için de farklı biçimlerde yaşanabiliyor. Erkeklerden çoğu zaman güçlü, yardım eden ve sorumluluk alan kişiler olmaları bekleniyor. Bu nedenle bir erkek yardım ettiğinde teşekkür karşısında “Estağfirullah” demesi toplumsal olarak daha fazla olumlu karşılanabiliyor. Çünkü bu davranış, kültürel olarak “fedakâr ve güçlü erkek” imajıyla örtüşüyor.
Ancak sağlıklı bir iletişim biçiminde amaç, kimsenin yaptığı katkıyı yok sayması değil; hem yardımı hem de teşekkürün değerini kabul edebilmesidir.
Farklı gruplar açısından “Estağfirullah” kullanımının anlamı
Toplum tek bir deneyimden oluşmaz. Yaş, cinsiyet, ekonomik durum, kültürel geçmiş, inanç ve yaşam biçimi gibi birçok faktör insanların iletişim biçimlerini etkiler. “Teşekkür edene Estağfirullah denir mi?” sorusunun cevabı da bu çeşitlilik içinde farklı anlamlar kazanır.
Gençler ve değişen nezaket anlayışı
Genç kuşaklarda teşekkürleşme biçimlerinin daha doğrudan olduğunu gözlemliyorum. Özellikle büyük şehirlerde yaşayan gençler, “Teşekkür ederim” ifadesine “Rica ederim”, “Ne demek”, “Her zaman” gibi cevapları daha sık kullanabiliyor.
İstanbul’da arkadaşlarımla, iş çevremle veya gönüllülük çalışmalarında tanıştığım gençlerle iletişimimde şunu fark ediyorum: Birçok kişi yapılan iyiliği küçültmek yerine karşılıklı bir değer alışverişi olarak görmeyi tercih ediyor. Bu yaklaşım, “Ben sana yardım ettim ama bunu büyütmüyorum” anlayışından biraz farklı. Daha çok “Birbirimize destek olmak toplumun doğal parçasıdır” düşüncesine dayanıyor.
Yaşlı kuşaklarda geleneksel nezaket dili
Diğer taraftan özellikle yaşlı bireylerde “Estağfirullah” ifadesinin çok güçlü bir kültürel karşılığı olduğunu görüyorum. Mahalle kültürünün hâlâ canlı olduğu yerlerde insanlar birbirlerine yardım etmeyi bir görev değil, insan olmanın gereği olarak görüyor.
Bir gün otobüste yaşlı bir teyzenin genç bir yolcuya teşekkür ettiğini, gencin de “Estağfirullah teyze” dediğini gördüm. Bu kısa konuşma aslında iki farklı kuşağın ortak bir noktada buluşmasıydı. Genç kişi yaptığı yardımı önemsizleştirmiyor, yaşlı kadın da teşekkür ederek karşısındaki kişinin emeğini fark ettiğini gösteriyordu.
Sosyal adalet perspektifinden teşekkür ve görünmeyen emek
Teşekkür kelimesi sadece bireysel nezaket değildir; aynı zamanda toplumsal değer verme biçimidir. Sosyal adalet açısından bakıldığında bazı insanların emeğinin sürekli görünmez kaldığı durumlar vardır.
Ev işleri, bakım emeği, gönüllülük çalışmaları veya düşük ücretli hizmet sektöründeki işler bunun örnekleri arasında sayılabilir. Bir temizlik çalışanına, kuryeye, bakım veren kişiye ya da gönüllü bir çalışana teşekkür etmek, onun emeğini fark etmek anlamına gelir.
Ancak teşekkür karşılığında sürekli “Estağfirullah” diyerek emeği tamamen geri plana itmek bazen istemeden de olsa bu görünmezliği destekleyebilir. Özellikle toplumda daha az değer verilen işlerde çalışan kişilerin çabalarının kabul edilmesi önemlidir.
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken bunu çok görüyorum. Gönüllüler çoğu zaman yaptıkları işleri “önemli değil” diyerek anlatıyor. Oysa birkaç saatlik bir destek bile başka insanların hayatında ciddi değişimler yaratabiliyor. Teşekkür etmek ve teşekkür kabul etmek, dayanışmanın sağlıklı şekilde devam etmesi için gereklidir.
Toplumda daha kapsayıcı bir teşekkür dili mümkün mü?
Teşekkür etmek de teşekkür almak da bir iletişim becerisidir. Burada amaç “Estağfirullah” kelimesini tamamen doğru veya yanlış olarak değerlendirmek değildir. Asıl mesele, kullandığımız ifadelerin karşı taraf üzerindeki etkisini anlamaktır.
Bir kişi teşekkür ettiğinde onu hemen reddetmek yerine bazen basitçe “Rica ederim”, “Memnun oldum”, “Ne demek” veya “Her zaman” demek daha kapsayıcı olabilir. Özellikle emeğin görünür olmasını istediğimiz durumlarda bu tür cevaplar daha dengeli bir iletişim kurabilir.
Öte yandan “Estağfirullah” da doğru bağlamda kullanıldığında sıcak ve samimi bir ifadedir. Bir kişinin kibirden uzak durma, yardım etmeyi insanlık görevi olarak görme niyetini yansıtabilir.
Değerli Sinto okurları, “Teşekkür edene Estağfirullah denir mi” hakkındaki bu içeriğimizin sonuna ulaştınız. Umarız faydalı olmuştur!
Sonuç: Teşekkür etmek kadar teşekkür kabul etmek de önemlidir
“Teşekkür edene Estağfirullah denir mi?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bu ifade kültürümüzde uzun zamandır yer alan, alçakgönüllülük ve nezaket taşıyan bir sözdür. Ancak günümüzde toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından düşündüğümüzde, teşekkürün karşılıksız bırakılmaması ve emeğin görünür kılınması da büyük önem taşır.
Sokakta, işyerinde, toplu taşımada veya sosyal çevremizde kurduğumuz her küçük iletişim, aslında nasıl bir toplum istediğimizi gösterir. Bir kişinin yaptığı iyiliği kabul etmek, onun değerini azaltmaz. Tam tersine karşılıklı saygıyı güçlendirir.
Belki de en sağlıklı yaklaşım, hem teşekkür etmeyi hem de teşekkür kabul etmeyi öğrenmektir. Çünkü dayanışmanın olduğu bir toplumda insanlar yalnızca yardım etmez; aynı zamanda birbirlerinin katkısını görür ve değer verir.